Pamięć, która zobowiązuje. Białystok w rocznicę wyzwolenia Auschwitz-Birkenau

27 stycznia to data o szczególnym znaczeniu w historii XX wieku. 81 lat temu wyzwolony został niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady Auschwitz-Birkenau. Z inicjatywy Organizacji Narodów Zjednoczonych dzień ten został ustanowiony Międzynarodowym Dniem Pamięci o Ofiarach Holocaustu. W Białymstoku rocznica ta stała się okazją do refleksji nad losem żydowskich mieszkańców miasta, którzy w czasie II wojny światowej zostali niemal całkowicie wymordowani.

W imieniu władz miasta zastępca prezydenta Białegostoku Rafał Rudnicki oddał hołd ofiarom, odwiedzając dwa miejsca szczególnie związane z tragiczną historią białostockich Żydów. Wieniec został złożony przy Pomniku Wielkiej Synagogi przy ul. Suraskiej, natomiast znicz pamięci zapłonął pod Pomnikiem Powstańców Getta na placu im. Mordechaja Tennenbauma. Te lokalizacje symbolicznie wyznaczają dramatyczne etapy zagłady żydowskiej społeczności miasta - od masowego mordu w 1941 roku po desperacki zbrojny opór w 1943 roku.

Pomnik Wielkiej Synagogi upamiętnia jedno z najbardziej wstrząsających wydarzeń w historii Białegostoku. W czerwcu 1941 roku, krótko po zajęciu miasta przez Niemców, do największej synagogi zapędzono około dwóch tysięcy Żydów, a następnie budynek został podpalony. Niewielu z uwięzionych przeżyło. Z kolei Pomnik Powstańców Getta przypomina o powstaniu w białostockim getcie, które wybuchło 16 sierpnia 1943 roku w odpowiedzi na decyzję o jego całkowitej likwidacji. Był to jeden z największych żydowskich zrywów zbrojnych na terenie okupowanej Polski.

Tegoroczne obchody rocznicy mają także wymiar symboliczny i wizualny. Wieczorem Muzeum Pamięci Sybiru zostało podświetlone na żółto - kolor, który odwołuje się do nazistowskiej polityki prześladowań i eksterminacji Żydów. W czasie okupacji żydowscy mieszkańcy byli zmuszani do noszenia żółtej gwiazdy Dawida, a w obozach koncentracyjnych oznaczano ich żółtymi trójkątami.

II wojna światowa oznaczała kres wielowiekowej obecności Żydów w Białymstoku. Przed 1939 rokiem stanowili oni znaczącą część mieszkańców miasta, współtworząc jego gospodarkę, kulturę i życie społeczne. Dzisiejsze upamiętnienia są nie tylko hołdem dla ofiar Holocaustu, ale także przypomnieniem o wspólnym dziedzictwie i odpowiedzialności za zachowanie pamięci o tej części historii - nie tylko w dni rocznicowe, lecz także na co dzień.

(PW)