Religijność na Podlasiu: wciąż w czołówce, ale statystyki biją na alarm

Ściana wschodnia od dawna uchodzi za bastion tradycji i religijności. Najnowsze dane z „Rocznika Statystycznego Rzeczypospolitej Polskiej 2025” oraz raporty Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego (ISKK) potwierdzają ten stan. Pokazują jednak, że mamy do czynienia ogólnopolski trend spadkowym jeżeli chodzi o religijność Polaków. Ta sytuacja nie omija również północno-wschodniej Polski.

Choć archidiecezja białostocka wciąż wyróżnia się na tle kraju to również podlaski Kościół musi mierzyć się z gwałtownym spadkiem liczby udzielanych sakramentów, ubywającymi duchownymi i pustoszejącymi seminariami. Mieszkańcy naszego regionu wciąż znacznie częściej niż przeciętny Polak uczestniczą w niedzielnych mszach świętych. Średnia krajowa wskaźnika dominicantes (osób obecnych na nabożeństwie) wynosi obecnie niecałe 30%, podczas gdy w większości podlaskich diecezji wyniki te są znacznie wyższe. 

Liderem jest diecezja drohiczyńska, gdzie wskaźnik ten wynosi aż 37,59%, co daje jej wysoką, siódmą lokatę w skali całego kraju. Tuż za nią plasuje się diecezja białostocka z wynikiem 36,05% oraz diecezja łomżyńska (33,81%). Wyraźnym wyjątkiem na mapie regionu jest diecezja ełcka (obejmująca północną część województwa), gdzie wskaźnik ten wynosi jedynie 23,26%, co plasuje ją na odległym, 31. miejscu w Polsce.

Szczególnym wrażeniem jest, że mimo ogólnego spadku liczby osób w ławkach, ci, którzy zostają, wykazują większą gorliwość. W diecezji białostockiej wskaźnik communicantes (osób przyjmujących komunię) wynosi ponad 20%, co jest jednym z najwyższych wyników w Polsce przy średniej krajowej na poziomie 14%.

Prawdziwy niepokój budzą jednak twarde liczby dotyczące udzielanych sakramentów. W ciągu ostatnich pięciu lat (2019–2023) liczba chrztów w regionie spadła drastycznie:

• Diecezja białostocka: spadek z 4700 do 3442 rocznie.

  Reklama

• Diecezja łomżyńska: spadek z 5771 do 4295 chrztów.

• Diecezja drohiczyńska: spadek z 2292 do 1673.

Jeszcze gorzej wygląda sytuacja w przypadku małżeństw sakramentalnych. W samej Białymstoku i okolicznych parafiach ich liczba niemal spadła o połowę – z 1844 w 2019 roku do zaledwie 1073 w 2023 roku. Podobne trendy widać w Łomży i Drohiczynie. Choć w diecezji łomżyńskiej odnotowano chwilowy wzrost liczby pierwszych komunii świętych (z ok. 3,9 tys. do 5,1 tys.), eksperci tłumaczą to raczej zmianami w rocznikach szkolnych niż rzeczywistym wzrostem religijności.

Kościół na Podlasiu stoi przed widmem braku rąk do pracy. Liczba alumnów, czyli mężczyzn przygotowujących się do kapłaństwa, spadła w naszym regionie o około 50% w ciągu zaledwie pięciu lat.

W archidiecezji białostockiej w 2018 roku kształciło się 35 alumnów – obecnie jest ich zaledwie 19. Jeszcze trudniejsza sytuacja panuje w Drohiczynie, gdzie liczba powołań stopniała z 20 do zaledwie 7. Oznacza to, że w najbliższych latach naturalna wymiana pokoleniowa w parafiach może zostać zachwiana. Już teraz widać spadek liczby księży przypisanych do diecezji – w łomżyńskiej ubyło ich w ciągu kilku lat aż 75 (z 588 do 513).

Podczas gdy Kościół rzymskokatolicki (liczący w Polsce 31,47 mln ochrzczonych) notuje straty, inne wspólnoty w regionie wykazują większą stabilność. Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny, tak silnie wpisany w krajobraz Podlasia, utrzymuje stałą liczbę około 504 tys. wiernych w skali kraju, przy jednoczesnym powolnym wzroście liczby duchownych.

Warto też zauważyć ciekawe zjawisko migracyjne – Kościół greckokatolicki odnotował ogólnopolski wzrost z 55 tys. do 70 tys. wiernych, co jest ściśle związane z obecnością uchodźców i pracowników z Ukrainy. Z kolei w sferze protestanckiej widać spadek u luteran (Ewangelicko-Augsburscy), ale dynamiczny wzrost u Zielonoświątkowców, którzy w ciągu dekady zwiększyli swoją liczebność o ponad 7 tysięcy osób. Po kilkanaście tysięcy wiernych skupiają także wspólnoty adwentystyczne i baptystyczne. Spadek odnotowała także największa wspólnota spoza Kościołów historycznych. Chodzi o Świadków Jehowy, która odnotowała lekki spadek z ok. 120 tys. głosicieli do 115,6 tysięcy. W podlaskim sporo wyznawców ma także Muzułmański Związek Religijny. W Polsce zrzesza on ok. 490 wiernych, Islamskie Zgromadzenie Ahl-ul Bayt ponad 6 tys. wyznawców. Ogólnopolskie związki buddyjskie i hinduistyczne i Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich skupia po około 1,5 tys. osób.

Podsumowując, dane statystyczne za 2025 rok potwierdzają, że Podlaskie wciąż pozostaje „najbardziej modlącym się” regionem Polski, jednak fundamenty tej religijności – chrzty, małżeństwa i nowe powołania – ulegają szybkiemu kruszeniu.

Dane te pochodzą z "Rocznika Statystycznego Rzeczypospolitej Polskiej 2025" opublikowanego przez GUS oraz Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego SAC w ramach projektu "Statystyka obrządków Kościoła katolickiego w Polsce".

Przemysław Sarosiek