Unikalna historia na kliszach. Białystok z lat 70 i 80 ubiegłego wieku ocalony

Dotąd w większości niepublikowane kadry Janusza Kalinowskiego dokumentujące Białystok w okresie wielkiej transformacji urbanistycznej późnego PRL-u doczekają się cyfryzacji i szerokiego udostępnienia. Białostocki Ośrodek Kultury (BOK) zdobył na ten cel ogromne wsparcie finansowe z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Prace nad zabezpieczeniem i pokazaniem publiczności tych wyjątkowych materiałów potrwają najbliższe dwa lata, stając się jednym z najważniejszych wydarzeń dla tożsamości historycznej naszego miasta.

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przyznało BOK-owi dotację w wysokości aż 182 200 zł z Funduszu Promocji Kultury. Całość dwuletnich działań będzie realizowana w latach 2026–2027 pod niezwykle trafną nazwą „Miastowieś Białystok – digitalizacja i upowszechnienie negatywów Janusza Kalinowskiego z przełomu lat 70. i 80. XX wieku”.

– Tak naprawdę z tamtego okresu mamy niewiele zdjęć. Kolekcja pana Janusza to wyjątkowy materiał, który pokazuje dawne, unikalne oblicze Białegostoku: miasto drewnianej zabudowy, tuż obok której wyrastały nowoczesne wieżowce, choćby na osiedlu Piaski. Musimy zachować pamięć o tych niezwykłych przeobrażeniach – zauważa wiceprezydent miasta Rafał Rudnicki

Projekt obejmuje profesjonalne opracowanie kolekcji około 6000 negatywów fotograficznych. Droga do odkrycia tych zbiorów przypominała jednak prawdziwy kryminał historyczny.

Jak wyjaśnia koordynator projektu Mariusz Bieciuk, pierwsza część kadrów trafiła do BOK-u od prywatnego kolekcjonera, Andrzeja Trzcińskiego. Zdjęcia zachwycały na wystawach, ale nikt nie wiedział, kto trzymał aparat. Dopiero dzięki detektywistycznemu zaangażowaniu społeczności skupionej wokół archiwum Mediateki CLZ udało się ustalić, że autorem jest Janusz Kalinowski. Gdy koordynatorzy skontaktowali się z fotografem, okazało się, że w swoich prywatnych zbiorach ukrywa on prawdziwy skarbiec. Sam autor nie kryje wzruszenia, podkreślając, że zderzenie tamtej szarej, komunistycznej rzeczywistości ze współczesnością uświadamia nam, jak niewyobrażalną drogę jako miasto przeszliśmy przez ostatnie 40 lat.

Wszystkie negatywy zostaną przeskanowane zgodnie z rygorystycznymi standardami Narodowego Archiwum Cyfrowego, opisane w Otwartym Systemie Archiwizacji i opublikowane bezpłatnie w portalach zbioryspoleczne.pl oraz w Podlaskiej Bibliotece Cyfrowej. Pierwsze efekty cyfrowe zobaczymy pod koniec 2026 roku.

Projekt zakłada również nowoczesne doposażenie Pracowni Digitalizacji BOK w profesjonalny sprzęt skanujący, przepakowanie klisz w bezpieczne, certyfikowane koperty archiwalne, a w 2027 roku – organizację koła fotograficznego dla młodzieży. Zwieńczeniem tej dwuletniej pracy będzie wydanie unikalnego, papierowego albumu, zawierającego najcenniejsze ujęcia, komentarze historyczne oraz wspomnienia samego Janusza Kalinowskiego.

Dla dr Martyny Faustyny Zaniewskiej, dyrektorki Białostockiego Ośrodka Kultury, ten projekt to realizacja statutowej misji. Białystok zmienia się dziś w błyskawicznym tempie, a dbanie o tożsamość i pielęgnowanie historii jest kluczowe dla kolejnych pokoleń mieszkańców. Kolekcja dokumentuje nie tylko budynki i zanikające Chanajki, ale też codzienne relacje społeczne oraz realia życia w schyłkowym PRL-u. Mediateka CLZ na stałe umocni swoją pozycję jako najważniejsze centrum dokumentacji fotograficznej regionu.

AR