Pół roku od otwarcia granic, a podlaski handel liczy straty. Powrót kupujących okazał się iluzją.

17 maja minęło sześć miesięcy od dnia, który miał przynieść upragniony przełom dla gospodarki wschodniej części województwa podlaskiego. 17 listopada 2025 roku ponownie otwarto kluczowe przejścia graniczne z Białorusią w Bobrownikach oraz Kuźnicy Białostockiej. Z kolei Kuźnica pozostawała zamknięta przez cztery długie lata, natomiast szlabany w Bobrownikach były opuszczone przez blisko trzy lata. Decyzja o ich ponownym uruchomieniu zapadła po głośnych, wielomiesięcznych apelach lokalnych przedsiębiorców, właścicieli hoteli, gastronomii oraz hurtowni.

Wszyscy podkreślali ogromną zależność całego regionu od przygranicznej turystyki zakupowej. Przedsiębiorcy demonstrowali żądając otwarcia granicy wskazując, że w województwie podlaskim zamknięte zostały wszystkie przejścia graniczne z Białorusią, a w lubelskim działa cały czas przejście w Brześciu. Kiedy przejścia zostały otwarte wszyscy liczyli na zmiany i ożywienie lokalnych bazarów i gospodarki. W maju 2026 roku można dokonać czas na pierwsze poważne podsumowania.  Choć suche statystyki Straży Granicznej pokazują, że ruch na granicy jest to nastroje na Podlasiu są dalekie od euforycznych. Nadzieje na potężne ożywienie gospodarcze brutalnie zderzyły się z nową, geopolityczną rzeczywistością, a dawny model handlu transgranicznego bezpowrotnie przeszedł do historii.

Na pierwszy rzut oka statystyki przedstawione przez Podlaski Oddział Straży Granicznej mogą robić wrażenie. W ciągu pierwszych sześciu miesięcy od otwarcia obu przejść, z Białorusi do Polski wjechało łącznie prawie 270 tysięcy osób. Analizując dane miesiąc do miesiąca, widać wyraźną tendencję wzrostową, która swój dotychczasowy szczyt osiągnęła w kwietniu – wtedy to granicę w kierunku Polski przekroczyło ponad 56 tysięcy podróżnych. W pozostałych miesiącach liczby te stabilnie wahały się w granicach od 35 do 48 tysięcy osób miesięcznie. Ponadto, w opisywanym okresie na obu podlaskich punktach granicznych odprawiono blisko 98 tysięcy pojazdów osobowych. Należy jednak bardzo wyraźnie zaznaczyć, że oficjalne dane rejestrują wyłącznie ruch wjazdowy do naszego kraju i nie oddają struktury ekonomicznej tego zjawiska. Liczba odprawionych samochodów i osób nie przekłada się bowiem automatycznie na zyski lokalnego biznesu. Choć paszporty są stemplowane, a ruch na pasach odpraw odbywa się relatywnie płynnie, to portfele podlaskich handlowców wciąż świecą pustkami.

Na ponowne otwarcie szlabanów w Kuźnicy i Bobrownikach z ogromną nadzieją patrzyło wiele środowisk. Zarówno rząd, jak i lokalni samorządowcy wierzyli, że ten krok pozwoli na szybkie rozładowanie napięć społecznych i da potężny impuls rozwojowy dla całego Podlasia. Z wielkimi nadziejami na powrót sąsiadów ze wschodu czekali przede wszystkim kupcy z kultowego targowiska przy ulicy Kawaleryjskiej w Białymstoku, które przez dekady było handlowym sercem regionu. To tutaj obywatele Białorusi zostawiali każdego roku miliony złotych, zaopatrując się masowo w odzież, obuwie, chemię gospodarczą czy materiały wykończeniowe. Biznesmeni z Kawaleryjskiej oraz właściciele przygranicznych marketów liczyli na natychmiastowe ożywienie obrotów i powrót do złotych czasów sprzed 2022 roku.

Rzeczywistość przyniosła jednak bolesne rozczarowanie. Kupujący z Białorusi co prawda wrócili, ale ich możliwości zakupowe zostały drastycznie ograniczone. Tradycyjne, tętniące życiem punkty handlowe w Białymstoku i okolicach w niczym nie przypominają dawnego, przedkryzysowego krajobrazu.

Główną i najbardziej bezwzględną barierą, która blokuje odrodzenie podlaskiego handlu, są rygorystyczne sankcje gospodarcze wprowadzone na poziomie Unii Europejskiej. Samo formalne podniesienie szlabanów na granicy okazało się niewystarczające, ponieważ unijne prawo drastycznie ograniczyło katalog towarów, jakie legalnie można wywieźć na Białoruś. Obostrzenia te nie dotyczą już tylko zaawansowanych technologii czy towarów podwójnego przeznaczenia, ale uderzają bezpośrednio w produkty powszechnego użytku. Z dokumentów TAX-FREE bezpowrotnie zniknęła luksusowa elektronika, smartfony, markowe materiały budowlane czy części samochodowe. Co więcej, restrykcje dotykają nawet podstawowych artykułów codziennej potrzeby. Zwykła chemia gospodarcza, w tym proszki do prania czy specjalistyczne środki czyszczące, są drobiazgowo sprawdzane przez celników pod kątem obecności na listach sankcyjnych poszczególnych komponentów chemicznych. W efekcie w bagażnikach Białorusinów dominują dziś głównie drobne artykuły: kawa, podstawowa odzież, słodycze oraz niewielki sprzęt AGD. Ruch przygraniczny został odarty ze swojego największego ekonomicznego sensu.

Wieloletnia blokada podlaskich przejść granicznych wywołała również głębokie, strukturalne zmiany na samym rynku białoruskim, których nie da się cofnąć jedną decyzją administracyjną. W czasie, gdy polskie firmy były odcięte od wschodnich klientów, tamtejszy rynek został błyskawicznie i niemal w całości zagospodarowany przez tańsze produkty z Chin oraz innych krajów azjatyckich. Towary te są dystrybuowane alternatywnymi szlakami handlowymi, całkowicie omijającymi województwo podlaskie. Polscy przedsiębiorcy bezpowrotnie utracili lwią część swoich dotychczasowych odbiorców, a ponowna próba wejścia na tamtejszy rynek jest dziś zadaniem karkołomnym. Sytuację lokalnych handlowców drastycznie pogarsza również wysoka inflacja i wzrost cen w Polsce. Przez lata to nasz kraj był dla Białorusinów atrakcyjną, tanią bazą zakupową. Obecnie, przy galopujących cenach żywności i usług w Polsce, turystyka zakupowa przestała być dla nich opłacalna i konkurencyjna.

Dodatkowym ciosem dla podlaskich przedsiębiorców jest brak jednolitych i przejrzystych interpretacji przepisów celnych przez polskie służby, co jest szczególnie widoczne przy rozliczaniu dokumentów TAX-FREE. Przedsiębiorcy i podróżni skarżą się na kompletny chaos – procedury, które bez problemu przechodzą na przejściach granicznych w województwie lubelskim, na przykład w sprawniej funkcjonującym Terespolu, w Kuźnicy lub Bobrownikach są kwestionowane. Terespol posiada zupełnie inne, potężne zaplecze gospodarcze wynikające z intensywnego ruchu towarowego w kierunku Ukrainy. Podlaskie przejścia, pozbawione takiego alternatywnego wsparcia, ulegają systematycznej marginalizacji. Wszystkie te czynniki sprawiają, że mamy do czynienia z głęboką, strukturalną zmianą modelu handlu. Dawna, spontaniczna i masowa turystyka zakupowa przekształciła się w ściśle regulowany, kadłubowy obrót towarowy o minimalnej marży.

Trudną sytuację ekonomiczną w pasie przygranicznym potęguje fakt, że granica polsko-białoruska to wciąż rejon o najwyższym stopniu ryzyka geopolitycznego. Ze względu na stałe zagrożenie hybrydowe i próby instrumentalizacji migracji przez reżim w Mińsku, polski rząd podjął stanowcze kroki w celu ochrony nienaruszalności granic. W maju 2026 roku wciąż obowiązuje czasowe zawieszenie przyjmowania wniosków o azyl na granicy z Białorusią, a przepisy te zostały niedawno przedłużone na kolejne miesiące. Co więcej, wzdłuż linii granicznej nieprzerwanie funkcjonuje strefa buforowa z bezwzględnym zakazem przebywania osób nieuprawnionych. Choć władze centralne deklarują, że restrykcje te są wprowadzane w sposób selektywny i nie powinny uderzać w ruch turystyczny poza wyznaczonym pasem, to sama obecność wojska, zasieków i ograniczeń buduje atmosferę niepewności. Bez zdecydowanego lobbingu władz województwa podlaskiego w Warszawie i Brukseli oraz bez systemowego ujednolicenia przepisów, powrót do gospodarczej normalności sprzed 2022 roku pozostanie jedynie niespełnionym marzeniem.

Przemysław Sarosiek