Ślad dawnego Białegostoku ocalony. Synagoga Cytronów wpisana do rejestru zabytków

Dawna Synagoga Cytronów przy ul. Waryńskiego 24a w Białymstoku trafiła do rejestru zabytków województwa podlaskiego. Decyzję w tej sprawie 13 maja podpisał Adam Musiuk, Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków. To kluczowy krok dla ochrony tego wyjątkowego obiektu, który jest ostatnim zachowanym przedwojennym domem modlitwy w mieście i niezwykle istotnym elementem dziedzictwa białostockich Żydów.

Przed wybuchem II wojny światowej na mapie Białegostoku funkcjonowało około 100 żydowskich domów modlitwy, synagog i bożnic. Synagoga Cytronów zajmowała wśród nich miejsce szczególne – była ostatnią synagogą wybudowaną przed wojną, a jej uroczyste otwarcie miało miejsce w 1936 roku. Świątynia powstała z inicjatywy i fundacji rodziny Cytronów, jednej z najbardziej wpływowych rodzin przemysłowych w dawnym Białymstoku, która posiadała m.in. zakłady włókiennicze w Supraślu.

W czasie II wojny światowej budynek znalazł się na terenie utworzonego przez okupanta getta i mimo dramatycznych realiów nadal pełnił funkcję domu modlitwy. Co niezwykle ważne, była to jedyna synagoga w mieście, która przetrwała wojnę bez zniszczenia. Po 1945 roku stała się główną bożnicą dla ocalałych białostockich Żydów i działała nieprzerwanie aż do końca lat 60. XX wieku. W późniejszym okresie obiekt pełnił funkcje świeckie – mieściły się tu m.in. Polski Związek Motorowy oraz Spółdzielnia „Białostoczanka”. Użytkowanie tego obiektu doprowadziło do utraty części oryginalnych wnętrz.

Mimo późniejszych adaptacji, do dziś bez szwanku zachowała się modernistyczna bryła budynku oraz jego charakterystyczna elewacja frontowa, stanowiące o historycznej tożsamości tego miejsca. Od lat 90. obiekt ponownie służy celom kulturalnym – swoją siedzibę ma tutaj Galeria im. Sleńdzińskich. Oficjalny wpis do rejestru zabytków nie tylko zabezpiecza materialną substancję budynku, ale wzmacnia też ochronę pamięci o wielokulturowej historii Białegostoku.

AR